Rynek dla eksportera – Azerbejdżan

Możliwości wynikające z tranzytowego położenia

Coraz większa dynamika rozwoju branż pozanaftowych

Potencjał biznesowy dla polskich firm

Duży rynek kosumencki przyciąga kapitał zagraniczny

Plany utworzenia SSE i lokalnych przestrzeni innowacyjnych

Porozumienia i traktaty sprzyjające dwustronnej współpracy

Charakterystyka rynku


Tranzytowe położenie Azerbejdżanu, łączące Europę z Azją to kluczowy czynnik decydujący o perspektywicznych możliwościach współpracy z tym krajem. Oprócz lokalizacji, zaletą kraju jest również jego wielkość oraz liczne surowce mineralne. Sektor naftowy jest kluczową gałęzią gospodarki – wytwarza ponad 40 proc. PKB oraz generuje blisko 70 proc. wpływów budżetowych. Na uwagę zasługują także żyzne gleby, które nie zostały jeszcze w pełni zagospodarowane.

Azerbejdżan wszedł na wyjątkowo szybką drogę przemian. Rozwój sektora wydobywczego z jednej strony, a z drugiej zmiany prawne zgodne z zaleceniami Banku Światowego przyczyniły się do dynamicznego wzrostu PKB. Kraj obecnie lokuje się na 65. pozycji w rankingu Doing Bussiness, co w dużym stopniu jest efektem zmian w prawnych wprowadzanych od  2003 roku: nowej ordynacji podatkowej, kodeksu cywilnego oraz kodeksu postępowania cywilnego.

Charakteryzująca się znikomą dywersyfikacją gospodarka Azerbejdżanu pozostaje zależna od sektora wydobywczego, jednak jej perspektywy rozwoju kształtują się bardzo korzystnie. Powodem jest przede wszystkim zakładane zwiększenie wydobycia gazu ziemnego. Kluczową rolę odgrywają budowane sieci tranzytu tych surowców na rynki zewnętrzne oraz możliwości wykorzystania istniejących sieci transportowych.

Naftowa koniunktura na światowych rynkach ma zdecydowany wpływ na rozwój gospodarki Azerbejdżanu. Niemal całość wpływów z eksportu generowana jest poprzez sprzedaży surowców energetycznych. Ponad połowa bezpośrednich inwestycji zagranicznych dotyczy wyłącznie wydobycia ropy i gazu.

Pozostałe dziedziny przemysłu dotychczas były mniej intensywnie rozwijane, można jednak obserwować coraz większą dynamikę w rozwoju branż pozanaftowych. Polityka ich rozwoju obejmuje działania rządu takie, jak państwowe programy inwestycyjne oraz tworzenie dogodnych warunków dla inwestorów w parkach przemysłowych. Otwartość na zagraniczne inwestycje niesie szanse korzystnej współpracy dla eksporterów oraz inwestorów z Polski.

Poza sektorem energetycznym, gdzie współpraca zakładać może dostawy maszyn i urządzeń dla przetwórstwa ropy i gazu, za najbardziej perspektywiczne dla inwestycji zagranicznych uważa się branże, takie jak: bankowość i finanse, technologie teleinformatyczne, turystykę, a także transport i rolnictwo.  Eksporterzy z branży budowalnej, farmaceutycznej, kosmetycznej oraz meblarskiej również powinni rozważyć aktywność w Azerbejdżanie.

Wyzwania jakie może nieść działalność w tym kraju to przede wszystkim brak przejrzystości przepisów i ich niejednolite stosowanie. Znaczącym utrudnieniem są też niespójne procedury dotyczące wymogów licencjonowania, certyfikacji i rejestracji znaków towarowych. Na styku działań państwa i biznesu obecne są też praktyki korupcyjne. Co ważne, Azerbejdżan nie jest członkiem Światowej Organizacji Handlu (WTO), a to niesie ze sobą konsekwencje opłat celnych. Z kolei niełatwe znalezienie partnera może być związane z małą ilością firm posiadających strony w języku angielskim i obowiązujący system wizowy dla obcokrajowców

Handel z Azerbejdżanem


W strukturze importowej Azerbejdżanu dominują maszyny (26 proc.), metale (18 proc.), środki transportu (11 proc.), produkty chemiczne ( 7,4 proc.) oraz artykuły spożywcze ( 7,2 proc.).

Największymi odbiorcami eksportu z Azerbejdżanu są Włochy (4,22 mld USD), Niemcy (1,68 mld USD), Francja (1,13 mld USD), Indonezja (1,07 mld USD) i Republika Czeska (929 mln USD). Najważniejszym źródłem importu jest z kolei Turcja (1,69 mld USD), Rosja (1,69 mld USD), Wielka Brytania (875 mln USD), Niemcy (838 mln USD) i Włochy (729 mln USD).

W ofercie eksportowej Polski znajdują się produkty, na które przede wszystkim występuje zapotrzebowanie w Azerbejdżanie. W strukturze azerskiego importu i polskiego eksportu pokrywają się maszyny, metale, produkty chemiczne oraz spożywcze. Niesie to ogromny potencjał na polu wymiany handlowej. Warto jednak zauważyć, że polski eksport w 2015 roku wynosił 125 mln USD, co w porównaniu do wartości eksportu Niemiec (838 mln USD) czy Ukrainy (338 mln USD) nie jest wartością ponadprzeciętną.

Z kolei import z Azerbejdżanu do Polski w 2015 roku wynosił zaledwie 12 mln USD, co jest bardzo niedużą wartością. Sprowadzane są przede wszystkim produkty przemysłu chemicznego (69 proc.) oraz artykuły spożywcze (25 proc.).

Azerski rynek już znajduje się w zasięgu polskich firm, a sukces jaki odniosły na nim potwierdza jego potencjał biznesowy. Spośród podmiotów, którym udało się nawiązać długoterminową współpracę gospodarczą z Azerbajdżanem, wskazać można spółki PKP LHS i PKP Cargo – usługi transportowo – logistyczne oraz Rafako – producent kotłów, który w ramach umowy z 2008 r., zobowiązał się  dostarczać kotły odzyskowe dla instalacji termicznej utylizacji odpadów komunalnych w Baku.

Sytuacja ekonomiczna Azerbejdżanu


Azerbejdżan jest stosunkowo liczebnym państwem pod względem populacji w regionie Zakaukazia. Jego ludność, stanowiąca 9,8 mln osób, prawie trzykrotnie przekracza ilość osób zamieszkujących sąsiadującą Gruzję i Armenię. Konsekwentnie, duży runek konsumencki jest jednym z kluczowych czynników, przyciągających kapitał zagraniczny. Dodatkowo, polityka rządu, przejawiająca się m.in. w dążeniu do pełniejszej integracji rynku azerskiego z rynkami światowymi, dywersyfikacji gospodarczej oraz utrzymania wzrostu gospodarczego, jakościowo wpływa na budowanie przyjaznego klimatu inwestycyjnego.

Jednak, pozytywny wizerunek gospodarki kraju nie zmienia faktu, że jest ona  w 90 % zależna od eksportu produktów ropy naftowej i gazu. Dlatego też, taniejące paliwo, na rynkach światowych w ciągu ostatnich lat, silnie uderzyło w gospodarkę Azerbejdżanu. Wzrost gospodarczy kraju, utrzymujący się na poziomie 2, 8 % w 2014 roku spadł do – 3,7 % w 2017 r. A pogorszenie ogólnej kondycji gospodarczej wpłynęło na wielkość PKB per capita, które w 2016 roku wyniosło niecałe 4000 USD – o połowę mniej niż w 2014 r.

Nadmierna zależność Azerbejdżanu od przychodów z eksportu implikuje dywersyfikację gospodarczą, do której rząd kraju już zmierza wielkimi krokami. W celu realizacji wybranej polityki gospodarczej, aktywne działania są prowadzone w kierunku rozwoju czterech strategicznie ważnych sektorów pozanaftowych – rolnictwa, transportu, logistyki oraz technologii informacyjno – komunikacyjnych. Ożywienie tych branż niesie duże korzyści ekonomiczne nie tylko dla eksporterów zagranicznych, ale i  gospodarki azerskiej ogółem.

Jednak przed wejściem na ten rynek, warto przeanalizować kwestie związane z transakcjami w walucie obcej, które od zawsze towarzyszą międzynarodowej wymianie towarowej. W 2015 r. Azerbejdżan zdewaluował swoją walutę krajową – manat azerski (AZN) o 48 % w wyniku utrzymujących się niskich cen ropy naftowej na rynkach światowych. Po tej dewaluacji, kierowany płynny kurs walutowy waha się pomiędzy 1,55 a 1,8 manatów za dolara.

Ogólnie, w Azerbejdżanie nie ma żadnych ograniczeń co do wymiany i przelewów środków w walucie obcej. Zasady wymiany walut w kraju ustala Centralny Bank Azerbejdżanu, który w styczniu 2016 roku, anulował licencje wszystkich kantorów. W wyniku tego, wymiany walutowej dokonać można wyłącznie w portach lotniczych oraz bankach kraju.

Również wwóz zagranicznej waluty do Azerbejdżanu nie jest limitowany, pod warunkiem, że przewożona suma została zadeklarowana na granicy. Służby celne są zobowiązane do wystawienia certyfikatu w przypadku wwozu kwot powyżej 10.000 USD (lub ekwiwalentu w innej walucie). Po przedstawieniu odpowiednich zaświadczeń możliwy jest wywóz waluty obcej w ilości nie przewyższającej kwoty wwiezionej do Azerbejdżanu. Wszystkie operacje bankowe lub gotówkowe powinny być przeprowadzane w manatach, choć po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń możliwe jest prowadzenie rachunków bankowych w obcej walucie.

Jeśli chodzi o formy własności w Azerbejdżanie, statystyki o udziale przedsiębiorstw państwowych w ogólnej strukturze własności kraju nie są dostępne – oficjalna lista podmiotów o kapitale publicznym po prostu nie jest publikowana. Niemniej jednak,  pewny jest fakt, że spółki państwowe w Azerbejdżanie skupione są w sektorze wydobycia ropy naftowej i gazu, produkcji energii elektrycznej, zaopatrzenia w wodę, infrastruktury lotniczej oraz usług cargo. Chociaż przedsiębiorstwa publiczne oficjalnie nie mają żadnych przywilejów, podmioty takie jak SOCAR, Azerenerji (energia elektryczna), oraz Azersu (dostarczanie wody) – zamknięte spółki akcyjne o przeważającym kapitale państwowym, zajmują niemal monopolistyczną pozycję w swoich sektorach.

Ułatwienia i bariery eksportu do Azerbajdżanu


Nie zważając na to,  że w 2003 roku rząd azerski zapowiedział zamiar utworzenia specjalnych stref ekonomicznych oraz wolnych portów w 2009 r., żaden z tych obszarów jeszcze nie istnieje. Aby przyśpieszyć proces powstania preferencyjnych terenów, prezydent Azerbejdżanu – Alijew, podpisał w marcu 2016 r. rozporządzenie o utworzeniu wolnej strefy handlowej w pobliżu portu morskiego Alat, położonego 75 kilometrów na wschód od stolicy kraju, Baku.

W celu realizacji tego planu, Ministerstwo Gospodarki Azerbejdżanu zobowiązało się opracować plan, dotyczący funkcjonowania tej specjalnej strefy ekonomicznej. Propozycje, które powinny zostać przedłożone głowie państwa, powinny obejmować ustawodawstwo, koncepcje rozwoju, rodzaje prowadzonej działalności oraz specyfikę zarządzania wolną strefą handlową.

Ponadto, w Ministerstwie Komunikacji i Zaawansowanych Technologii Azerbajdżanu obecnie trwają dyskusję nad możliwością utworzenia innych specjalnych stref ekonomicznych – kompleksu rafineryjno – petrochemicznego oraz lokalnych przestrzeni innowacyjnych, mających na celu przekształcenie kraju w centrum technologii informacyjno– komunikacyjnych w regionie. Opracowanie nowatorskich projektów otwiera możliwości biznesowe przed polskimi firmami, które zaangażują się w nie poprzez świadczenie usług konsultingowych, zarządczych oraz inżynieryjnych.

Zachętą do rozważenia działalności na rynku azerskim na pewno jest przyjazna polityka podatkowa. Mniejsza, niż przewidywano, produkcja ropy, wspólnie z jej spadającą ceną na rynkach światowych, zmusiły rząd azerski do podjęcia kompleksowych reform, zmierzających do uatrakcyjnienia kraju dla kapitału zagranicznego. W lutym 2016 roku, azerski organ prawodawczy zaprowadził poprawki do Kodeksu Podatkowego, które zapewniają przywileje podmiotom prawnym i fizycznym, zaangażowanym w poszczególne aktywności inwestycyjne. Wprowadzone zmiany umożliwiają zwolnienie odpowiednich podmiotów z podatku od 50 % dochodów i przychodów na przestrzeni siedmiu lat.

Ponadto, rząd azerski zatwierdził zmiany w Ustawie o taryfach celnych, w ramach której podmioty prawne i fizyczne mogą zostać zwolnione z ceł i podatku VAT przy imporcie wyposażenia kapitałowego. Co ważne, towary wyprodukowane w Azerbejdżanie przez inwestorów zagranicznych w całości zwolnione są z cła eksportowego.

Jeśli chodzi o taryfowe ograniczenia wymiany handlowej z Azerbajdżanem, kraj stosuje pięć stawek importowych – 0%, 3%, 5%, 10%, 15%, przy czym największa grupa towarów objęta jest maksymalną stawką. Wartość towarów podlegających ocleniu ustalana jest na podstawie wartości podanej na fakturze. Jedynie niewielka grupa towarów zwolniona jest z cła w imporcie. Taryf celny, który trzeba będzie zapłacić przy eksporcie poszczególnych dóbr do Azerbajdżanu, obliczyć można na stronie Państwowego Komitetu Celnego Azerbajdżanu.

Ponadto w ramach porozumień o podziale wpływów z wydobycia (ang. “Production Sharing Agreement”, PSA), strony kontraktu, ich agenci i podwykonawcy są zwolnieni z jakichkolwiek ceł/ograniczeń na import czy reeksport dóbr przeznaczonych do produkcji węglowodorów.

Jeśli chodzi o współpracę Polski z Azerbejdżanem, opiera się ona na Porozumieniu o Partnerstwie i Współpracy (PCA) zawartego przez Azerbejdżan i Unię Europejską w 2004 roku. Dodatkowo, w marcu 2005 roku rządy RP i Azerbejdżanu podpisały już bezpośrednio umowę o współpracy gospodarczej, która nie wkracza w kompetencje Unii Europejskiej w zakresie polityki handlowej.

Oprócz gospodarczych, zostały podpisane również inne porozumienia i traktaty, sprzyjające dwustronnej współpracy pomiędzy Polską a Azerbejdżanem. Spośród nich wskazać można Umowę o cywilnej komunikacji lotniczej, Umowę o współpracy kulturalnej i naukowej, Umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i zapobieganiu uchylania się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, Umowę o współpracy w dziedzinie turystyki,  Umowę o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji, Umowę o współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach celnych, Memorandum o współpracy w dziedzinie weterynarii między Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rzeczypospolitej Polskiej a Ministerstwem Rolnictwa Republiki Azerbejdżańskiej, Umowę o międzynarodowym transporcie drogowym.

Sensownym krokiem w nawiązaniu bliższej współpracy pomiędzy Polską a Azerbejdżanem było podpisanie w bieżącym roku Umowy o międzynarodowych przewozach drogowych. W ramach ugody, zostanie stworzona podstawa prawna dla funkcjonowania przewoźników drogowych dla obu państw. W umowie przewidziano wymianę kontyngentu zezwoleń na międzynarodowe przewozy drogowe rzeczy.

Mimo licznych korzyści, jakie niesie współpraca handlowa z Azerbejdżanem, kraj ten cechuje kilka pozataryfowych barier handlowych. Do nich zaliczyć można nadal stosunkowo słaby i nieprzewidywalny system prawny, niewłaściwe egzekwowanie ochrony praw własności intelektualnej, korupcję oraz problemy ze służbami celnymi. W tej ostatniej kwestii, zgodnie z doniesieniami Amerykańskiej Izby Handlowej w Azerbejdżanie, funkcjonowanie służb celnych znacznie się poprawiło po tym, jak rząd azerski w 2016 r. podjął odpowiednie działania, usprawniające procedury pobierania opłat oraz system zarządzania organami celnymi.

2017-10-26T09:59:01+00:00