Rynek dla eksportera – Białoruś

Atrakcyjna destynacja dla inwestorów zagranicznych

Wzrost obrotów handlowych z Polską

Rozwój sektora rolniczego

Możliwości dla eksporterów maszyn i nawozów

Brak obowiązku wizowego dla obywateli UE

Certyfikaty i procedury deklarowania zgodności

Charakterystyka rynku


W 2016 r. Białoruś obchodziła 25 rocznicę niepodległości – okresu dużych zmian. Po upadku Związku Radzieckiego, Białorusi udało się przejść proces transformacji z zacofanego zamkniętego państwa do atrakcyjnej destynacji dla inwestorów zagranicznych.

Na pozytywny wizerunek kraju składa się 6 obecnie istniejących wolnych stref skonomicznych oraz białorusko – chiński park przemysłowy znany inaczej jako projekt “Wielki Kamień” czy też “Perła Szlaku Jedwabnego”. Jego zdaniem jest przyśpieszenie rozwoju przyszłościowych technologii produkcyjnych takich jak farmacja, lekka chemia, biotechnologia, budowa maszyn i nowe materiały. Rozwój tych sektorów daje duże możliwości dla eksporterów m. in. sprzętu laboratoryjnego, dostawców rozwiązań automatyki dla farmacji czy maszyn elektronicznych.

Zmiany jakościowe zachodzące w białoruskim środowisku gospodarczym zostły podsumowane wysoką pozycją w rankingu Doing Business 2017. Białoruś w tym roku wyprzedziła 13 państw i znalazła się na 37 miejscu. W ocenie ekspertów czynnikami decydującymi o większej atrakcyjności kraju dla inwestorów zagranicznych są m.in. położenie geograficzne, stabilne otoczenie gospodarcze i społeczne, dobrze rozwinięta infrastruktura transportowa, a także wykwalifikowana i tańsza, niż w Europie, siła robocza.

Mimo pozytywnych zmian zachodzących w gospodarce, Białoruś pozostaje państwem autokracyjnym, którego najważniejszym wyzwaniem jest deregulacja – 70 % kontroli nad gospodarką pozostaje w rękach państwa. Konstytucja gwarantuje największą władzę prezydentowi, dając mu kontrolę nad rządem, sądami, a nawet procesem legislacyjnym. Panująca sytuacja polityczna, jak również brak przejrzystości działań rządowych i poczucia odpowiedzialności podsycają korupcję.

Handel z Białorusią


Handel jest bardzo ważny dla gospodarki białoruskiej – wartość eksportu i importu łącznie wynosi 119 procent PKB, a średnia stosowana stawka celna wynosi 2,2%. Białoruś obecnie prowadzi wymianę towarową z ponad 180 krajami. Od stycznia do listopada 2016 r. pięć partnerów handlowych stanowiło o 71,0% jej całkowitego eksportu, podczas gdy 90,4% zostało dostarczone do 20 krajów, w tym Rosji – z 45, 6% udziałem. Świadczy to o dużej zależności białoruskiego eksportu nie tylko od globalnego otoczenia rynkowego, ale przede wszystkim od stanu gospodarki głównych partnerów handlowych. W tym konktekście warto wskazać, że Rosja jest odbiorcą 77% artykułów rolnych, sprzętu, pojazdów i wyrobów włókienniczych. Z kolei, destynacje eksportu minerałów i produktów chemicznych są bardziej zdywersyfikowane. Zależność ta jest związana ze strukturą białoruskiego eksportu, tradycyjnie zdominowaną przez produkty ropopochodne, wyprodukowane z rosyjskiego surowca.

W 2016 r. obroty towarowe Białorusi z innymi krajami wyniosły 50.985,2 mln USD, przy czym eksport wyniósł 23 415,5 mln USD, a import – 27.569,7 mln USD. W nomenklaturze importowej w 2016 r. dominowały minerały (27,5% całkowitego importu), maszyny, sprzęt i pojazdy (22,8%), a także surowce i produkty gotowe (14,6%).

Dynamika wymiany towarowej Białorusi w dużej mierze zależy od Rosji – głównego partnera handlowego, stanowiącego o 51,2% całkowitych obrotów handlowych w 2016 roku. Unia Europejska jest drugim co do wielkości partnerem handlowym.

Jeśli chodzi o Polskę, to w 2016 r. eksport na Białoruś wyniósł 1,829 mld USD, a import z tego kraju – 1,479 mld USD. Bilateralne obroty handlowe wzrosły o 42% w porównaniu z 2015 r. i osiągnęły 3, 378 mld USD. W strukturze polskiego eksportu na Białoruś dominują następujące grupy towarowe:

  • produkty pochodzenia roślinnego (z największym udziałem owoców i orzechów jadalnych, skórki cytrusów lub melonów),
  • produkty chemiczne i tworzywa sztuczne,
  • artykuły z kamienia, gipsu, cementu, azbestu, miki lub podobnych materiałów; wyroby ceramiczne,
  • maszyny i urządzenia.

Eksperci potwierdzają taką orientację eksportu, wskazując najbardziej popularne polskie podmioty na rynku białoruskim. Są to:

  • Branża spożywcza: Agro – Handel (eksport wieprzowiny), Dobrosławów (eksport wieprzowiny, wołowiny), Pierwsza Kompania Czekoladowa.
  • Branża maszynowa: Akpil (eksport maszyn rolniczych), Ursus (eksport maszyn rolniczych), GBE (eksport maszyn przemysłowych), Trepko (eksport maszyn pakujących), COMPLEX (części maszyn przemysłowych, motoryzacyjnych i rolniczych).
  • Branża chemiczna: Pollena Ścinawa S.A (eksport chemii gospodarczej), Kreisel Technika Budowlana (eksport chemii budowlanej).
  • Branża kosmetyczna: Pierre Rene ( eksport kosmetyków), Ziaja (eksport kosmetyków).
  • Branża meblowa: Black Red White.
  •  Branża budowlana: Voks (wentylatory przemysłowe), Bud – Masz – producent maszyn do profilowania blach.
  • Branża przemysłu gumowego: Stomil Sanok S. A. (producent wyrobów gumowych, gumowo – metalowych oraz kombinacji gumy z innymi tworzywami).
  • Branża elektroniczna: Relpol (producent sterowników, przekaźników, aparatury automatyki przemysłowej).

Jak widać, polski eksport na Białoruś w większości zawiera towary, które dominują w ogólnej strukturze importu tego kraju.

Sytuacja ekonomiczna Białorusi


Białoruś – licząca 9.5 mln mieszkańców, leży w samym sercu Europy na skrzyżowaniu szlaków handlowych, łączących Europę Wschodnią i Zachodnią. Jest to największe pod względem powierzchni państwo śródlądowe w Europie. Chociaż terytorialnie, Białoruś jest prawie trzykrotnie mniejsza od sąsiadującej Ukrainy, jej PKB per capita przewyższa ukraińskie o połowę. Niemniej jednak, w ciągu ostatnich trzech lat, dynamika PKB była spadkowa, bowiem w 2016 r. wskaźnik osiągnął wartość 47,43 mld dolarów, czyli o 40% niższą niż w 2014 roku.

Oprócz pogorszenia kondycji białoruskiej gospodarki, w 2016 roku miała miejsce również największa denominacja w historii kraju. Białoruski rubel stracił cztery zera, a największym nominałem stało się 500 rubli. Warto też dodać, że białoruski rubel nie jest w pełni wymienialną walutą. Dlatego można go kupić dopiero po przyjeździe do kraju, po kursie obecnie wynoszącym – 19000 rubli za dolara.

Wbrew chwilowemu załamaniu gospodarki Białorusi, eksperci przewidują wzrost gospodarczy, a znaczącą rolę w  jej ożywieniu powinno odegrać rolnictwo. Rozwój tego sektora napędzany jest przede wszystkim przystąpieniem kraju do Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej – duży rynek państw członkowskich zapewni większy popyt, szczególnie po nałożeniu przez Rosję sankcji na liczne artykuły rolne pochodzące m.in. z USA i UE. Dodatkowo, w wyniku istniejących restrykcji wobec niektórych towarów spożywczych, pochodzących z UE, Białoruś jest podmiotem pośrednim, reeksportującym je do Rosji.

Ponadto, według prognozy OECD – FAO Agricultural Outlook 2012-2021 popyt na żywność będzie rosnąć z roku na rok. Przyczynią się do tego takiw czynniki jak wzrost liczby ludności, większe dochody wraz z konsumpcją oraz postępująca urbanizacja.  Dlatego, istotny jest fakt, że 70% populacji Białorusi skoncentrowane jest na obszarach miejskich. Niewątpliwie czynnikiem napędzającym sektor rolniczy jest również wsparcie rządowe, przejawiające się w ulgach podatkowych oraz udzielaniu rolnikom kredytów pod realizację projektów na bardziej preferencyjnych warunkach. Rozwój rolnictwa na Białorusi otwiera możliwości biznesowe przed polskimi eksporterami maszyn i nawozów.

Sposobem na poradzenie sobie z problemami gospodarczymi dla Białorusi jest prywatyzacja. Zgodnie z rozporządzeniem prezydenta – Aleksandra Łukaszenki z 2012 r., teoretycznie każde białoruskie przedsiębiorstwo może być wykupione. W rzeczywistości jednak, prywatyzacja w kraju, w którym ponad 70% PKB wytwarzają firmy państwowe, jest coraz trudniejsza. Powodem tych utrudnień jest polityka rządu, który nie chce utracić władzy ekonomicznej.

Ułatwienia i bariery eksportu na Białoruś


Białoruś staje się coraz bardziej otwartym i znanym na całym świecie krajem. Aby przyspieszyć proces integracji oraz umożliwić współpracę międzynarodową, rząd podpisał rozporządzenie “O ustanowieniu bezwizowego wjazdu i wyjazdu dla obcokrajowców”, obowiązujące od 12 stycznia 2017 roku. Dzięki niemu obywatele 80 krajów, w tym Unii Europejskiej otrzymali możliwość odwiedzania Białorusi bez wizy. Warunkiem jest podróż drogą lotniczą przez lotnisko w Mińsku oraz pobyt nieprzekraczająćy pięciu dni. Niewątpliwie niesie to duże korzyści dla polskich eksporterów, którzy będą mogli bezpośrednio spotkać się z potencjalnym białoruskim kontrahentem i ustalić optymalne dla obu stron warunki współpracy.

Dążenie białoruskiego rządu do poprawy klimatu inwestycyjnego potwierdza także 6 istniejących wolnych stref ekonomicznych, oferujących swoim rezydentom preferencyjne zasady prowadzenia i rozwoju działalności gospodarczej. Podmioty prawne lub fizyczne, które zarejestrują swoją działalnośc  na terenie jednego z  preferencyjnych obszarów – Brześć, Witebsk, Homel – Raton, Grodnoinwest, Mińsk lub Mohylew, mogą liczyć na zwolnienie od podatku dochodowego, a następnie pomniejszenie taksy podatkowej o 50%. Ponadto, nie będą płacić podatku VAT od importowanych pojazdów, surowców czy sprzętu, a eksploatacja nieruchomości, które  znajdują się na terytorium wolnych stref nie będzie podlegać opodatkowaniu.

Kolejnym wynikiem proinwestycyjnej polityki gospodarczej na Białorusi jest budowa miasta przemysłowego, położonego 25 kilometrów od stolicy kraju na trasie łączącej Berlin i Moskwę. Twórcom projektu zależy na przyciągnięciu firm zajmujących się nowoczesnymi technologiami, w tym elektroniką i biomedycyną. Podobnie jak w wolnych strefach ekonomicznych, przedsiębiorcy skorzystają z szeregu udogodnień, w tym ulg podatkowych. Co prawda, w celu uzyskania odpowiednich przywilejów, rezydenci miasta powinni zainwestować w nim co najmniej 5 milinonów dolarów. Strategiczne położenie umożliwi prowadzenie wymiany handlowej zarówno z Rosją i Kazachstanem, jak również z podmiotami z Unii Europejskiej.

Mimo stopniowej liberalizacji gospodarki, rząd w dalszym ciągu ingeruje w przeprowadzanie transakcji walutowych, które od zawsze były głównym źródłem niepewności dla kontrahentów zagranicznych. Co do zasady, wszystkie transakcje realizowane w walucie obcej lub lokalnej (w tym transakcje papierami wartościowymi) pomiędzy rezydentami a nierezydentami określane są jako transakcje walutowe.  Ustawa o kontroli walutowej reguluje ich przeprowadzenie, dzieląc je na 2 kategorie: transakcje bieżące i kapitałowe.

W celu przeprowadzenia transakcji kapitałowej, rezydent powinien uzyskać odpowiednie zezwolenie od Banku Centralnego. Z kolei płatności za operacje eksportowo – importowo, które kwalifikowane są jako bieżące, nie podlegają żadnym restrykcjom, oprócz wymogu rejestracji  międzynarodowej umowy handlowej przez białoruskiego importera w oddziale swojego banku przed dokonaniem płatności na rzecz dostawcy.

Kolejnym utrudnieniem dla podmiotów eksportujących na rynek białoruski może być obowiązkowa certyfikacja towarów. Jest ona w zasadzie jedną z głównych barier dostępu do tego rynku. W przypadku, gdy firma zagraniczna będzie chciała sprzedawać na Białorusi towary powszechnego użytku, środki chemiczne i biologiczne, materiały i wyroby z nich, a także produkty spożywcze i surowce do ich produkcji, będzie musiała okazać certyfikat jakości i bezpieczeństwa. Dokument ten musi być dołączony do każdej partii towarów, które są przeznaczone do wwozu na terytorium Białorusi.

Ponadto eksporter musi przejść procedurę deklarowania zgodności, która ma potwierdzić zgodność wwożonych towarów ze standardami jakości i bezpieczeństwa, obowiązującymi w kraju producenta. Mogą to być m.in. protokoły badań i certyfikaty zarówno krajowe, jak i zagraniczne.

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji (WPHI) przy Ambasadzie RP w Mińsku podaje, że przedsiębiorca wwożący produkcję na terytorium Białorusi może skorzystać z miejscowych laboratoriów, które wydadzą stosowną opinię. Po jej otrzymaniu producent przedstawia dokument odpowiedniemu organowi, zajmującemu się sprawami certyfikacji jako dowód potwierdzający jakość produkcji.

Podsumowując, rynek białoruski niewątpliwie przedstawia wiele możliwości dla polskich eksporterów – przemysł dynamicznie się rozwija, a sprzyjają temu liczne inicjatywy rządowe oraz poszerzenie rynku o kraje należące do Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Niestety, Białoruś pozostaje krajem autokracyjnym, w związku z czym zarówno prawo gospodarcze jak i cywilne nie jest dostosowane do standardów, do których są przyzwyczajeni polscy przedsiębiorcy. Tak więc, przed podjęciem decyzji o wejściu na ten rynek, warto zasięgnać pomocy ekspertów, aby szczegółowo przeanalizować zagadnienia dotyczące docelowej branży czy procedur wynikających z międzynarodowych umów handlowych obowiązujących na Białorusi.

2017-10-26T09:59:27+00:00