Rynek dla eksportera – Kazachstan

Perspektywiczny kierunek dla inwestorów i eksporterów

Możliwości współpracy w sektorze spożywczym

Konieczność importu sprzętu wydobywczego

Polska eksportuje najbardziej deficytowe produkty rynku kazaskiego

Obecność polskich firm w Kazachstanie

Wzrost PKB na średnim poziomie 5 %

10 specjalnych stref ekonomicznych

Nieprzejrzyste przepisy regulujące wymianę handlową

Charakterystyka rynku


Od czasu uzyskania niepodległości przez Kazachstan w 1991 r., współpraca z tym krajem staje się bardzo perspektywicznym kierunkiem dla inwestorów i eksporterów na całym świecie. Kraj ten posiadając bogate zasoby mineralne, jak również liczne pola naftowo – gazowe jest obecnie jednym z głównych eksporterów tych surowców na świecie, a aktualna polityka gospodarcza ma na celu pobudzenie i rozwój sektorów także innych niż naftowe.

Kazachstan jest klasycznym przykładem rozwijającej się gospodarki przejściowej, która stoi w obliczu stworzenia własnej bazy przemysłowej oraz konieczności unowocześnienia istniejących branż. W związku z tym, eksperci wskazują na kilka kluczowych obszarów, które aktualnie odgrywają obiecującą rolę dla podmiotów zagranicznych, w tym polskich eksporterów chcących wejść na rynek Kazachstanu.

Przyjęte przez rząd Kazachstanu założenia dotyczące promowania wolnego handlu, wspierania małych i średnich przedsiębiorstw oraz przyciąganie bezpośrednich inwestycji mają na celu systematyczne pobudzanie gospodarki, jednocześnie niosąc szanse owocnej współpracy międzynarodowej. W tym kontekście kluczowym może okazać się cel zakładający uczynienie z dawnej stolicy kraju, Almaty, centrum finansowego i gospodarczego Azji. Miasto powinno być połączone nie tylko ze złożami ropy w Morzu Kaspijskim, ale również z głównymi ośrodkami krajów sąsiadujących. W związku z tym planowane są projekty, mające na celu budowę nowoczesnych autostrad i kolei oraz rurociągów – transportujących kazaskie paliwo na rynki światowe. Ze względu na przestarzałą bazę przemysłową oraz ośrodki produkcyjne, odziedziczone z czasów radzieckich, eksporterzy nowoczesnych maszyn, sprzętu, materiałów oraz narzędzi budowlanych mają zapewnioną potencjalną niszę na tym rynku.

Obiecująca okazać się może także współpraca w sektorze spożywczym. Kazachstan importuje większość artykułów żywnościowych z innych krajów i praktycznie nie ma własnego przetwórstwa spożywczego, dlatego ich nadmiar często się marnuje. Ponadto, w kraju brakuje świeżych produktów, a import jest zazwyczaj niskiej jakości. Dlatego też, Kazachstan potrzebuje wsparcia podmiotów zagranicznych w stworzeniu odpowiedniej infrastruktury – zakładów z nowoczesnym wyposażeniem, które umożliwią przetwarzanie zarówno własnych artykułów rolnych, jak i nadmiernych ilości żywności importowanej. Stąd też, firmy eksportujące maszyny oraz urządzenia techniczne dla przemysłu gastronomicznego mają duże szanse na wypełnienie tej luki.

Także usługi pakowania i magazynowania – ściśle powiązane z przetwórstwem spożywczym, są kolejnym obszarem o dużym potencjale. Przemysł ten jest słabo rozwinięty, a stosowane opakowania zazwyczaj nie nadają się do bezpiecznego przechowywania żywności. W wyniku tego, psuje się ona zbyt szybko lub podlega uszkodzeniom mechanicznym w procesie dostarczania konsumentom. Wraz z obiecującym postępem w przemyśle przetwórczym Kazachstan zapewne będzie chciał zadbać o rozwój usług pakowania i przechowywania. Do tego niezbędny jest import nowoczesnych udogodnień – sprzętu i akcesoriów oraz rozwiązań technologicznych stosowanych w sektorze handlu i dystrybucji.

Kazachstan boryka się także ze stałym niedoborem towarów codziennego użytku, takich jak odzież, środki higieny, elektronika i artykuły gospodarstwa domowego. Kraj nie ma własnego przemysłu produktów konsumpcyjnych, w związku z tym musi je importować. Obecnie, na rynku dominują towary chińskie, co jednak nie oznacza, że jest on w pełni nasycony. W dalszym ciagu popyt na dobra konsumpcyjne znacznie przewyższa podaż, a niektóre produkty nie są nawet dostępne. Dzięki temu, że konsumenci nie mają dużego wyboru, wczesne wejście na rynek niesie potencjał dla zagranicznych firm do uzyskania silnej pozycji i lojalnej klienteli.

Kazachstan obecie zajmuje 12. miejsce na świecie pod względem posiadania potwierdzonych złóż ropy naftowej i kondensatu. Eksperci szacują, że w basenie Morza Kaspijskiego znajdują się spore zapasy nadające się do przyszłej eksploatacji. Wobec tego, aktualnie opracowywane są liczne projekty wydobywcze na dużą skalę. Firmy zagraniczne mogą przyczynić się do ich realizacji poprzez wyposażanie zakładów produkcyjnych w najnowszą technologię i sprzęt.

Szanse współpracy kształtują się także w przemyśle wydobywczym. Za czasów sowieckich, Kazachstan odgrywał rolę ośrodka zasobów mineralnych, zaspokajając zapotrzebowanie na tego typu surowce całego Związku Radzieckiego. Kraj wciąż posiada bogate złoża mineralne takie jak złoto, miedź, srebro, uran, węgiel, ruda żelaza oraz metale żelazne i nieżelazne. Jednak wiele obiektów górniczych w kraju jest zamkniętych z powodu braku nowoczesnej technologii, wykwalifikowanej kadry oraz kapitału do ich obsługi. Z uwagi na taki stan rzeczy, rząd kazaski wprowadził kompleksowy program reform w przemyśle górniczym, częścią którego jest prywatyzacja wielu kopalni i zakładów przemysłowych. W celu zwiększenia rentowności przedsiębiorstw, ich właściciele powinni zacząć od modernizacji obiektów poprzez import zaawansowanego technologicznie sprzętu wydobywczego.

Wraz z ogromnymi perspektywami rozwoju wielu gałęzi przemysłu w Kazachstanie, przewidywane jest także większe zapotrzebowanie na kapitał do realizacji poszczególnych projektów branżowych. Mimo sukcesu sektora bankowego – zdecydowanie lepiej rozwiniętego niż w pozostałych republikach Związku Radzieckiego, wtórny rynek finansowy w Kazachstanie wciąż wymaga wielu usprawnień. Warunki te są sprzyjające dla zagranicznych dostawców usług informatycznych bądź innych rozwiązań w zakresie bankowości inwestycyjnej i ubezpieczeniowej na rynek kazaski.

Nadmierna zależność gospodarki kraju od eksportu paliw i metali może stanowić zagrożenie dla zagranicznych eksporterów. Skutkuje bowiem brakiem stablizacji, szczególnie ze względu na częste wahania cen ropy naftowej na rynkach międzynarodowych.

Przeszkodą jest również geograficzne oddalenie Kazachstanu od rynków światowych, a przy tym słabo rozwinięty system transportowy. Nie jest on odpowiednio utrzymany i do końca bezpieczny, co przekłada się na ograniczony ruch towarowy. Rozległe tereny Kazachstanu i jego rozproszona ludność od zawsze stanowiły wyzwanie także dla dostawców usług telekomunikacyjnych. Telefonia stacjonarna, komórkowa, jak również usługi internetowe wymagają znacznych usprawnień technologicznych. Zasięg telefonii komórkowej i Interetu ograniczony jest do ośrodków miejskich, co może utrudniać funkcjonowanie i rozwój firm na rynku kazaskim. Jednak problem ten niesie ze sobą także szanse współpracy. Firmy zagraniczne w tym polskie, mogą zdobywać duże segmenty rynku, oferując swoje usługi na obszarach, gdzie telekomunikacja jest na niskim poziomie lub prawie nie istnieje.

Handel z Kazachstanem


Jako że Kazachstan jest wiodącym eksporterem paliwa na świecie, systematycznie odnotowuje nadwyżkę w bilansie handlowym – jego średnia wartość od 1998 roku wynosi 1451,13 mln USD. W strukturze importowej dominują elektronika, maszyny i urządzenia mechaniczne, produkty mineralne, środki transportu oraz metale.

Głównymi partnerami handlowymi Kazachstanu są Chiny (z 12 % udziałem w ogólnym eksporcie i 17 % udziałem w imporcie), Rosja (10 % udziału w eksporcie i 40 % w imporcie), Włochy (18 % udziału w eksporcie i 4 % udziału w imporcie).

Z kolei, jeśli chodzi o wymianę towarową pomiędzy Polską a Kazachstanem, obroty handlowe w 2016 r. wyniosły 779,4 mln USD. W strukturze polskiego eksportu dominują najbardziej deficytowe produkty rynku kazaskiego, czyli artykuły rolno – spożywcze, wyroby chemiczne (30, 5 % całego eksportu do tego kraju), produkty elektromaszynowe i urządzenia mechaniczne, wyroby papiernicze, kosmetyki i środki higieny osobistej oraz produkty farmaceutyczne.

Kazachstan importuje także większość sprzętu użytkowego – telewizory, radia i pozostałe urządzenie elektroniczne. Niemniej, aktualnie używany sprzęt jest przestarzały i pozostaje daleko za standardami światowymi. Otwiera to nowe możliwości dla zagranicznych producentów urządzeń telekomunikacyjnych. Mogą oni odnieść sukces w Kazachstanie, gdzie przewidywany jest znaczny wzrost usług bezprzewodowych i transmisji danych.

Kazachstan jest czwartym partnerem handlowym Polski wśród krajów Wspólnoty Niepodległych Państw. W 2015 roku, w wyniku usłabienia tenge, obserwowany był spadek polskiego eksportu do Kazachstanu. W ubiegłym roku oscylował on wokół kwoty 294 mln dolarów, z kolei eksport z Kazachstanu do Polski sięgnął prawie 485,6 mln. Import z Kazachstanu zdominowany jest przez dostawy produktów mineralnych, gdzie największe znaczenie mają oleje ropy naftowej, gazu ziemnego, wodoru i gazów szlachetnych.

Na rynku kazaskim obecnych jest wiele polskich marek reprezentujących różnorodne branże. Najbardziej poplarne wśród nich to:

  • Branża maszynowa: Akpil (eksport maszyn rolniczych), GOMAD (eksport maszyn do drewna) VELTEKO (eksport maszyn pakujących), TERMOPAK (eksport maszyn pakujących).
  • Branża chemiczna: TUNAP (eksport chemii gospodarczej), Śnieżka.
  • Branża meblarska: Taranko (eksport mebli).
  • Branża medyczna: Balton.
  • Branża budowlana: Ulma Construction, J&J Decor, Megagaz, Cersanit.
  • Branża farmaceutyczna: Polpharma.
  • Branża rolno-spożywcza i mięsna: zakłady mięsne Wierzejki.

Sytuacja ekonomiczna Kazachstanu


Położony w sercu Azji Centralnej, Kazachstan jest dziewiątym co do wielkości krajem na świecie, który rozciąga się na ogromnym obszarze kontynentu i liczy 17 mln mieszkańców. Dominująca część ludności skoncentrowana jest w 10 wielkich miastach, które rozproszone są na całym terytorium kraju. PKB per capita wynosi obecnie 7 510 USD. Co istotne w 1991 r. jego wartość była niemal pięć razy niższa.

W ciągu ostatnich kilku lat, Kazachstan stał się dynamicznie rozwijającą się gospodarką w świecie. Wzrost PKB od 1995 roku utrzymuje się na średnim poziomie 5%. Imponujący rozwój ukazuje sukces Kazachstanu w płynnym przejściu do gospodarki rynkowej.

W 1996 roku Kazachstan przyjął 8 Artykuł statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego, w ramach którego zobowiązał się do wprowadzenia do całkowitej wymienialności tenge kazaskiego (KZT) i zniesienia kontroli transkacji dokonywanych na rachunkach bieżących rezydentów. Wobec tego, tenge jest całkowicie wymienialny względem dolara amerykańskiego na podstawie mechanizmu płynnego kursu walutowego. Jednak w 2015 roku mechanizm ten zawiódł, bowiem tange uległ drastycznej deprecjacji z poziomu 187 tengów do obecnych 340 za dolara. W konsekwencji, w 2015 i pierwszej połowie 2016 r., importerzy sprzętu pochodzącego z USA i UE ograniczyli jego zakupy. Eksperci szacują, że kurs tenge może zostać na tzw. poziomie “new normal”, który jest ściśle przywiązany do rubla rosyjskiego oraz ceny ropy naftowej.

Jeśli chodzi o metody płatności, eksporterom zaleca się pobieranie zaliczki do momentu odnotowania pozytywnego rekordu operacji płatnościowych z kazaskim kontrahentem. Warto też dodać, że najbardziej powszchną i zarazem bezpieczną metodą płatności – stosowaną m.in. przez eksporterów amerykańskich jest nieodwołalna akredytywa, uznana przez jeden z głównych banków zachodnich.

Eksport paliw i metali stanowi 70% całkowitych dochodów z eksportu i jest główną siłą napędową wzrostu gospodarczego Kazachstanu. Dlatego też, jednym z priorytetowych celów rządu jest wdrożenie inicjatywy dywersyfikacji gospodarczej, która przyciągnie inwestycje do innych branż, a także przyczyni się do budowania zrównoważonego wzrostu w każdym sektorze gospodarki.

Według danych w 2016 r. w Kazachstanie funkcjonowało 130 spółek o kapitale publicznym. Oficjalnie konkurują one z prywatnymi przedsiębiorstwami na równych zasadach, w rzeczywistości zaś zajmują bardziej uprzewilejowaną pozycję poprzez lepszy dostęp do zasobów naturalnych, rynków, dofinansowania oraz licencji. Niemniej jednak, w celu wypełnienia swoich zobowiązań wobec OECD, Kazachstan planuje zredukować udział kapitału państwowego do 15 % przed 2020 rokiem. W tym celu wprowadzone zostało ustawodawstwo, ograniczające udział państwa w rynku poprzez stosowanie zasady “Żółtych Stron”. Dodatkowo, duża kampania prywatyzacyjna, obecnie prowadzona przez kazaski rząd jest kolejnym sposobem na realizację tego założenia.

Jeśli chodzi o prowadzenie biznesu przez podmioty zagraniczne, prawodawsto kazaskie zapewnia przedsiębiorcom odpowiednie warunki poprzez zezwolenie im na m.in. zakładanie i prowadzenie działalności gospodarczej, kupno i sprzedaż interesów handlowych, a także możliwość nabycia lub najmu ziemi pod budowę obiektów przemysłowych i lokali mieszkalnych.

Ułatwienia i bariery eksportu do Kazachstanu


Obecnie w Kazachstanie istnieje 10 specjalnych stref ekonomicznych, które można podzielić na 3 grupy zgodnie ze specyfiką wykonywanej działalności. Są to:
1. Przemysłowo-produkcyjne strefy – „Morport Aktau”, „Ontustyk”, „Narodowy przemysłowy petrochemiczny park technologiczny”, „Pawłodar”, „Saryarka”, „Astana – nowe miasto”; „Park Chemiczny Taraz”.
2. Usługowe – „Burabaj”, „Astana – nowe miasto”, „Chorgos – Wschodnia Brama”.
3. Techniczno-innowacyjne – „Park technologii informacyjnych”.

Ustawa o specjalnych strefach ekonomicznych z 2011 roku zezwala zagranicznym podmiotom na tworzenie przedsiębiorstw na danych obszarach, upraszczając procedury przyciągania zagranicznej siły roboczej oraz ustanawiając specjalny, bardziej przyjazny reżim celny – nioebjęty Euroazjatycką Unią Celną. Ponadto, uczestnikom SSE przysługują ulgi m.in. w formie zwolnienia z korporacyjnego podatku dochodowego oraz podatku od nieruchomości gruntu, a także zwolnienie z podatku VAT w przypadku sprzedaży towarów na terenie SSE.

Kluczowym aspektem dla potencjalnych eksporterów są regulacje celne. W ramach członkostwa w Euroazjatyckiej Unii Celnej Kazachstan stosuje cła importowe, cła obronne, kontynenty ilościowe oraz inne bariery pozataryfowe, wynikające z kodeksu celnego, przyjętego przez państwa członkowskie – Rosję, Białoruś i Kazachstan. Średnia stosowana stawka celna wynosi 3,3 %.

Kazachstan jest obecnie bardzo perspektywistycznym rynkiem dla Polski. W sierpniu 2016 r. prezydent Nazajrbajew złożył pierwszą państwową wizytę w Polsce, w wyniku której obie strony podpisały 20 porozumień o łącznej wartości 845 mln USD. W związku z tym, przewiduje się aktywne działania polskich przedsiębiorców na rynku kazaskim. Będzie to możliwe przede wszystkim dzięki wprowadzeniu od 1 stycznia 2017 r. ruchu bezwizowego dla obywateli państw UE. Ważną strategiczną decyzją polskiego rządu w nawiązaniu bliższej współpracy z Kazachstanem było również uruchomienie bezpośredniego połączenia lotniczego między Warszawą a Astaną.

Barierą, która może utrudniać relacje handlowe pozostaje system prawny Kazachstanu, który wciąż nie dorównuje standardom zachodnioeuropejskim pod wieloma względami. Przepisy regulujące ujawnianie informacji, rachunkowość oraz przejrzystość są nieprecyzyjne i często różnie interpretowane. Wiele instytucji państwowych jak organy celne i sądownicze funkcjonuje nieodpowiednio, co przekłada się na długotrwałe procedury rozstrzygnięcia sporów dotyczących np. warunków wykonania umów. Także korupcja i łapówkarstwo przejawiające się w transakcjach biznesowych jest powszechnym i problematycznym zjawiskiem.

Mimo istniejących barrier zasadnicze zmiany, przyjęte na wielu płaszczyznach środowiska biznesowego stworzyły przyjazne warunki dla firm zagranicznych, które chcą wejść na rynek Kazachstanu. Kluczowym elementem reformacji były zmiany jakościowe, wprowadzone na arenie politycznej – Kazachstan stał się republiką konstytucyjną z silnym naciskiem na zasady tożsamości narodowej i demokrację. W przeciwieństwie do innych krajów Azji Centralnej wyróżnia się stabilnością zarówno polityczną jak i społeczną, które niewątpliwie są kluczowe dla eksporterów rozważajacych ekspansje na tym rynku.

2017-10-26T10:01:25+00:00