Japonia

Trzecia największa gospodarka świata

Japonia to kraj położony we wschodniej Azji zamieszkiwany przez 125,7 mln osób. Japonia jest trzecią największą gospodarką świata za Stanami Zjednoczonymi i Chinami. W 2021 roku produkt krajowy brutto wyniósł 4,9 bln dolarów (39 312 dolarów per capita). Jeśli chodzi o strukturę PKB, rolnictwo stanowi 1,04% do japońskiego PKB, przemysł – 29,02%, a usługi – 69,47%.

Choć Japonia jest siedzibą wielkich korporacji, takich jak Toyota, Honda, Subaru, Sony, Hitachi czy Toshiba, 99,7% firm (3,58 mln) stanowią małe lub średnie przedsiębiorstwa. Japońska gospodarka jest napędzana przez konsumpcję krajową. Udział handlu międzynarodowego w PKB wynosi 37%, czyli poniżej średniej europejskiej i światowej. W 2021 roku wartość japońskiego eksportu wyniosła 910,5 mld dolarów, a importu – 936,4 mld dolarów.

Wysokie dochody per capita oznaczają wysoki stopień rozwoju rynku konsumenckiego. Po przejściowych kłopotach związanych z pandemią COVID-19 japońska gospodarka wraca na ścieżkę wzrostu. W 2021 roku premier Fumio Kishida ogłosił plan tzw. „Nowego kapitalizmu” („New form of capitalism„), opartego na inwestowaniu w kapitał ludzki, technologiczne innowacje, start-upy i inicjatywy cyfrowe, aby wspierać zrównoważony rozwój gospodarczy w powiązaniu z procesem transformacji energetycznej.

Ludność Japonii

Ludność Japonii liczy 125,7 mln osób. Japońskie społeczeństwo jest najstarszym społeczeństwem świata. Nasilający się kryzys demograficzny to wynik wysokiej średniej długości życia i niskiego współczynnika dzietności. W 2020 roku 28,7% osób miało 65 lat lub więcej, a do 2036 roku osoby w tym przedziale wiekowym będą stanowiły jedną trzecią populacji. Od 2011 roku populacja maleje, a według prognoz liczba Japończyków w 2065 roku spadnie do 88 milionów.

Konsekwencjami kryzysu demograficznego są problemy gospodarcze, wyludnianie się obszarów wiejskich i wyzwania budżetowe. Z drugiej strony, stopniowo rozwija się tzw. srebrna gospodarka (silver economy) nakierowana na potrzeby osób starszych, oraz agetech, czyli technologie przeznaczone do poprawy jakości ich życia. Wysiłki władz doprowadziły także do włączenia koncepcji bezpieczeństwa ludzkiego do przyjętych we wrześniu 2015 roku przez ONZ Celów Zrównoważonego Rozwoju (Sustainable Development Goals, SDGs).

Ogólny trend wskazuje, że sektor medyczny, farmaceutyczny i opieki zdrowotnej będzie jednym z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów. W związku z potrzebami osób starszych w Japonii rosną wydatki na zdrowie. Według prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego w 2030 roku wyniosą one 12,1 % PKB (wobec 10,9% w 2018 roku). Taki trend oznacza wzrost inwestycji w rozwój i produkcję zaawansowanych urządzeń medycznych.

Gospodarka Japonii

Produkcja samochodów i innych pojazdów mechanicznych, elektroniki i maszyn, oraz przetwórstwo stali i metali niezależnych, to kluczowe sektory japońskiej gospodarki. Znaczny potencjał wzrostu reprezentuje również telekomunikacja, sektor finansowy, spożywczy, projektowy, moda, branża medyczna i produkcja leków. Rozwojowym obszarem rynku jest także energetyka w związku dążeniem do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku.

Ze względu na położenie geograficzne i warunki naturalne, Japonia w dużym stopniu polega na imporcie żywności i surowców energetycznych. Japonia jest jednym z największych na świecie nabywców produktów spożywczych takich jak warzywa, mięso, owoce morza i zboża. Kolejnymi produktami są produkty sektora lotniczego, maszyny przemysłowe, roboty, urządzenia medyczne, technologie z obszaru energetyki i przemysłu obronnego, rozwiązania z obszaru IT, leki i półprzewodniki.

W miarę starzenia się japońskiego społeczeństwa, coraz większego znaczenia nabiera sektor opieki zdrowotnej. Sytuacja demograficzna kształtuje także popyt w innych gałęziach gospodarki, takich jak robotyka, farmaceutyka czy rynek nieruchomości. Choć infrastruktura, system prawny i system podatkowy są podobne do rozwiązań w krajach europejskich, Japonia jest postrzegana jako rynek stanowiący wyzwanie ze względu na specyficzne preferencje klientów, kulturę biznesową i wymagania związane z obsługą klienta.

Handel międzynarodowy

Japonia jest czwartym największym importerem i czwartym największym eksporterem na świecie. W ostatnich latach import coraz częściej przeważa nad eksportem. W związku z wyższymi cenami surowców energetycznych w 2022 roku wzrósł deficyt handlowy. Głównymi partnerami handlowymi Japonii są Chiny, Stany Zjednoczone, Korea Południowa, Hongkong, Tajlandia, Niemcy, Singapur, Wietnam, Malezja i Australia.

Japoński handel jest zróżnicowany. Największą grupę importowanych towarów stanowią ropa naftowa i mineralne surowce energetyczne (20%), urządzenia elektryczne (14,7%), maszyny przemysłowe (9,21%), leki (4,83%), rudy (4,46%), urządzenia precyzyjne (3,66%), kamienie szlachetne i metale (3,12%) oraz pojazdy mechaniczne i części (2,99%). Oprócz tego importowane są tekstylia, sprzęt medyczny i poszczególne kategorie żywności.

Z kolei wśród najczęściej eksportowanych towarów są maszyny przemysłowe (19,5%), pojazdy mechaniczne i części (18,2%), urządzenia elektryczne (15,7%), urządzenia precyzyjne (5,69%), żelazo i stal (4,59%), tworzywa sztuczne (4,01%), chemia organiczna (2,42%) i produkty chemiczne (1,93%). Kolejne pozycje zajmują m.in. produkty przemysłu stoczniowego, artykuły z żelaza i stali, chemia nieorganiczna, kosmetyki, leki, farby, barwniki, zabawki i sprzęt sportowy.

Umowy handlowe

W ostatnich latach Japonia podpisała szereg porozumień dotyczących handlu międzynarodowego i negocjuje kolejne. Umowy handlowe podpisano zarówno z pojedynczymi krajami, jak i stowarzyszeniami krajów. Japońskie władze niezmiennie podkreślają potrzebę współpracy międzynarodowej w dziedzinie rozwoju gospodarczego i modernizacji.

Japonia podpisała umowy handlowe z następującymi krajami:

Australia
Brunei
Chile
Indie
Indonezja
Malezja
Meksyk
Mongolia
Peru
Filipiny
Singapur
Szwajcaria
Tajlandia
Stany Zjednoczone
Wielka Brytania
Wietnam

Umowy ze stowarzyszeniami krajów:

Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN)
Unia Europejska (EU)
Kompleksowe i Progresywne Partnerstwo Transpacyficzne (CPTPP)
Regionalne Kompleksowe Partnerstwo Gospodarcze (RCEP)

Relacje Japonia – Unia Europejska

Unię Europejską i Japonię łączy strategiczne partnerstwo. Jego podstawą są umowy o partnerstwie gospodarczym (Economic Partnership Agreement) i partnerstwie strategicznym (Strategic Partnership Agreement), które weszły w życie 1 lutego 2019 roku. Tokio jest najbliższym partnerem UE w regionie Indo-Pacyfiku.

Japonia jest drugim po Chinach największym partnerem handlowym Unii Europejskiej z Azji. Japonia jest także siódmym największym partnerem UE w eksporcie i imporcie towarów. Wartość wymiany handlowej między obiema stronami wynosi ok. 125 mld dolarów.

UE eksportuje do Japonii chemikalia, pojazdy silnikowe, maszyny, przyrządy optyczne i medyczne, żywność i napoje. Z kolei import obejmuje maszyny, pojazdy silnikowe, chemikalia, instrumenty optyczne i medyczne oraz tworzywa sztuczne.

Unia Europejska i Japonia współpracują także w dziedzinie walki ze zmianami klimatycznymi. Kooperacja w tym obszarze odbywa się w ramach tzw. Zielonego Sojuszu (Green Alliance).

Szanse i wyzwania

Japonia jest postrzegana jako kraj, w którym są dobre warunki do prowadzenia biznesu. Każda firma, która zajmuje się transferami finansowymi w Japonii musi być zarejestrowana i licencjonowana. Często potrzebne jest również założenie lokalnego oddziału. Trzeba jednak liczyć się z wysoką konkurencyjnością firm japońskich, a zagraniczni przedsiębiorcy, jeśli chcą odnieść sukces, muszą brać pod uwagę także specyficzną kulturę biznesową i lokalne preferencje.

Japońska waluta, jen, jest walutą stabilną, ale pod koniec 2022 roku straciła na wartości, w związku z czym za jednego dolara trzeba było zapłacić 150 jenów. Za sprawą rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie do 3,7% wzrosła inflacja, ale według prognoz w 2023 roku spadnie ona do 1,6%. Wraz ze spowalniającą inflacją, spodziewanym wzrostem płac i nadmiarowymi oszczędnościami gospodarstw domowych zgromadzonymi w czasie pandemii zwiększać się będzie krajowa konsumpcja.

Sytuację gospodarczą Japonii charakteryzuje niski poziom bezrobocia wynoszący 2,4%. Z drugiej strony, wyzwaniem jest dług wewnętrzny, który będzie trzeba zrestrukturyzować, oraz potrzeba przyspieszenia tempa wzrostu, które według prognoz w 2023 wyniesie 1,8%. Kolejnym wyzwaniem jest wdrożenie „Strategii Zielonego Wzrostu” („Green Growth Strategy„), której celem jest walka ze zmianami klimatu poprzez dekarbonizację przemysłu, energetyki i transportu do 2050 roku.