Jeden z największych rynków afrykańskich
Algieria to państwo położone w Afryce Północnej nad Morzem Śródziemnym, zamieszkiwane przez 44,9 mln osób. Pod względem powierzchni jest to największe państwo kontynentu. W latach 1830-1848 Algieria była kolonią francuską, a następnie częścią Francji, od której niepodległość uzyskała w 1962 roku. Algierię cechuje stabilność społeczno-polityczna z silną pozycją głowy państwa. W trakcie Arabskiej Wiosny Algieria była jednym z niewielu państw, w których pomimo demonstracji nie doszło do zmiany władz. Algieria jest także jednym z założycieli Unii Afrykańskiej (African Union, AU).
Algieria to państwo o niższym średnim dochodzie. Gospodarka opiera się przede wszystkim na wydobyciu i handlu węglowodorami, które stanowią 93% całego eksportu, trafiającego między innymi do Europy. W 2022 roku PKB wyniosło 191,9 mld dolarów (4273 dolarów per capita). W strukturze PKB przemysł stanowi 42,3%, usługi – 42,2%, a rolnictwo – 11,4%. Jeśli chodzi o środowisko biznesowe, mikro, małe i średnie przedsiębiorstw (SMEs) stanowią 99% (ok. 1,2 mln) wszystkich firm.
Algieria dąży do ograniczenia roli państwa w gospodarce i jej dywersyfikacji, aby zmniejszyć bezrobocie (12%), zwłaszcza w grupie osób młodych (29%). W związku z tym wdrażane są reformy służące ograniczonej prywatyzacji, tworzeniu miejsc pracy w sektorze prywatnym i zwiększeniu eksportu produktów innych niż węglowodory. Władze inwestują także w projekty infrastrukturalne i prowadzą redystrybucyjną politykę społeczną, by łagodzić ubóstwo, choć problemem pozostaje inflacja (9,3% w 2022 roku).
Ludność Algierii
Algieria jest zamieszkiwana przez 44,9 mln osób. Największe grupy etniczne, stanowiące łącznie 99% ludności, to Arabowie i Berberowie, podczas gdy Europejczycy stanowią mniej niż 1%. Choć większość Algierczyków jest pochodzenia berberyjskiego (nie arabskiego), to tylko 15% ludności uważa się za Berberów. Największą grupą religijną są muzułmanie (99%), głównie sunnici, a pozostałe to chrześcijanie, wyznawcy judaizmu oraz muzułmanie ahmadyjscy, ibadyjscy i szyici.
Status języków urzędowych mają arabski i tamazight. Siła robocza liczy 12,6 mln osób, a Algierię charakteryzuje stały przyrost naturalny wynoszący średnio 1,3% rocznie. Osoby w wieku produkcyjnym stanowią 64,29% ludności, podczas gdy osoby w wieku 65 lat lub więcej – 6,93%. Większość Algierczyków zamieszkuje północną części kraju wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego. Wskaźnik urbanizacji wynosi 75,3%, a największymi ośrodkami miejskimi są stolica, Algier (2,9 mln mieszkańców), oraz Oran (936 tys. mieszkańców).
Po uzyskaniu niepodległości w 1962 roku do Francji wyjechali Algierczycy, którzy wcześniej wspierali Francuzów (Harkis). Szacuje się, że we Francji mieszka łącznie ok. 1,6 mln imigrantów z Algierii. Z kolei do Algierii przybywają obecnie migranci z państw Afryki Subsaharyjskiej, przede wszystkim z Mali, Nigru i Gambii. Od 1975 roku Algieria gości także uchodźców, którzy w wyniku konfliktu zbrojnego opuścili Saharę Zachodnią. Około 90 tys. Saharyjczyków żyje w pięciu obozach dla uchodźców w południowo-zachodniej Algierii w pobliżu Tindouf.
Gospodarka Algierii
Kluczowe znaczenie dla gospodarki ma przemysł petrochemiczny. Algieria jest państwem członkowskim Organizacji Państw Eksporterów Ropy Naftowej (OPEC). Algieria ma 10. największe potwierdzone rezerwy gazu ziemnego na świecie (2,4 bln m3) i 16. największe rezerw ropy naftowej (12,2 mld baryłek). Dochody z wydobycia i sprzedaży węglowodorów w latach 2016-2021 stanowiły 19% PKB, 38% dochodów budżetowych i 93% eksportu. Według algierskiej spółki naftowej Sonatrach, 60% terytorium Algierii nie zostało jeszcze zmapowane pod kątem rezerw. Inne zasoby naturalne obejmują rudy żelaza, fosforany, uran i ołów.
Podatność gospodarki na wahania cen węglowodorów skłoniła władze do zainicjowania działań mających na celu dywersyfikację gospodarki i zmniejszenie roli państwa. Celem reform podjętych w latach 2020-2021 jest poprawa warunków dla inwestorów, rozwój sektora prywatnego i zwiększenie eksportu produktów innych niż węglowodory. Skorzystać mogą na tym zwłaszcza największe branże takie jak przedsiębiorstwa produkcyjne, budownictwo, transport, a także rolnictwo i rybołówstwo. To ważne, bo z uwagi na niedostatek gruntów rolnych, import żywności stanowi obecnie ok. 25% całego importu.
Algierskie władze, w ramach strategii „Horyzont 2025” („Horizon 2025„) rozwijają stopniowo także infrastrukturę turystyczną, by zwiększyć udział turystyki w PKB, który obecnie wynosi 2%. W 2015 roku zaktualizowano „Plan Rozwoju Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej” („Renewable Energy and Energy Efficiency Development Plan„), którego celem jest zwiększenie inwestycji w odnawialne źródła energii, głównie w fotowoltaikę i energetykę wiatrową, oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 7% do 2030 roku.
Handel międzynarodowy
Algieria to 58. gospodarka świata pod względem PKB, 63. największy eksporter i 66. importer. Wartość algierskiego eksportu wynosi 35,4 mld dolarów, a importu – 34,3 mld dolarów. Głównymi partnerami handlowymi Algierii są Włochy, Hiszpania, Francja, Korea Południowa, Stany Zjednoczone, Holandia, Wielka Brytania, Grecja, Turcja, Chiny i Singapur.
Grupę najczęściej eksportowanych towarów stanowią gaz ziemny (14,3 mld USD), ropa naftowa (10,7 mld USD), ropa rafinowana (6,23 mld USD), nawozy azotowe (1,21 mld USD) i amoniak (714 mln USD). Kolejne produkty to żelazo i stal, artykuły z żelaza i stali, cukier, cement i owoce tropikalne.
Najczęściej importowane towary to pszenica (2,2 mld USD), mleko zagęszczone (1,27 mld USD), samochody (800 mln USD), olej sojowy (798 mln USD) i kukurydza (795 mln USD).
Porozumienia handlowe
Algieria zawarła 47 dwustronnych umów inwestycyjnych (Bilateral Investment Treaties, BITs) z państwami Afryki, Azji i Europy oraz podpisała ramową umowę handlową i inwestycyjną (Trade and Investment Framework Agreement, TIFA) ze Stanami Zjednoczonymi. Algieria nie jest państwem członkowskim Światowej Organizacji Handlu (WTO), choć oficjalne rozmowy w tej sprawie rozpoczęły się w 1996 roku.
Umowy ze stowarzyszeniami państw:
Unia Afrykańska (AU)
Afrykańska Kontynentalna Strefa Wolnego Handlu (AfCFTA)
Arabska Strefa Wolnego Handlu (GAFTA)
Unia Europejska (EU)
Arabska Unia Maghrebu (AMU)
Organizacja Współpracy Islamskiej (OIC)
Relacje Algieria-Unia Europejska
Algierię i Unię Europejską łączą pogłębione relacje. Do 1976 roku Algieria była członkiem Wspólnot Europejskich. Obecne ramy współpracy z Unią Europejską określa układ stowarzyszeniowy (EU-Algeria Association Agreement) z 2002 roku, który wszedł w życie w 2005 roku. Zliberalizował on handel towarami, a docelowo ma umożliwić utworzenie strefy wolnego handlu. Ponadto Unia Europejska wspiera Algierię finansowo w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa (European Neighbourhood Policy).
Algieria jest 19. największym partnerem handlowym Unii Europejskiej, podczas gdy dla Algierii UE jest największym partnerem. W 2022 roku UE importowała z Algierii towary o wartości 41,9 mld euro, głównie węglowodory i produkty chemiczne. Wartość eksportu wyniosła 13,9 mld euro i obejmował przede wszystkim maszyny i urządzenia, chemikalia i warzywa. Z kolei dwustronny handel usługami był wart 2,6 mld euro. Wartość importu usług do UE wyniosła 1 mld euro, a eksportu – 1,6 mld euro.
W związku z agresją Rosji przeciwko Ukrainie, w ostatnich miesiącach wzrósł udział Algierii w dostawach gazu dla państw Unii Europejskiej. Algieria, obok Norwegii i Stanów Zjednoczonych, jest obecnie jednym z największych dostawców tego surowca. Unia Europejska dąży do dalszego zacieśniania relacji gospodarczych i politycznych z Algierią, widząc w tym szansę na zwiększenie stabilności w regionie Morza Śródziemnego.
Szanse i wyzwania
Algieria stosuje taryfy celne na importowane towary w wysokości od 0 do 30%. Problemem są jednak długotrwałe procedury księgowe i odprawy celne. W 2019 roku wprowadzono także system tymczasowych dodatkowych ceł ochronnych (Provisional Additional Safeguard Duty, DAPS) w wysokości 30-200% dla 1095 produktów w celu ochrony produkcji krajowej. Pomimo protekcjonistycznej polityki rządu, szansę dla zagranicznych przedsiębiorców stwarzają niedobory określonych towarów na algierskim rynku oraz zmieniające się nastawienie władz do współpracy gospodarczej.
Reformy strukturalne wdrażane przez rząd wiążą się z potrzebą dywersyfikacji gospodarki, którą wspiera także Unia Europejska. Proces ten stwarza możliwości zwiększenia eksportu określonych produktów i usług oraz skali inwestycji. Dużo jednak zależy od tempa zmian, zakresu liberalizacji gospodarki i perspektyw wdrażania polityki przyjaznej dla biznesu. Oprócz protekcjonistycznej polityki, do wyzwań należą także podatność sądownictwa na polityczną ingerencję oraz korupcja.
Największe szanse na sukces w Algierii mają przedsiębiorstwa z branży spożywczej (zboże, mleko i wyroby mleczne, wołowina, jabłka), motoryzacyjnej i farmaceutycznej. Duży potencjał inwestycyjny mają transport, logistyka, budownictwo, edukacja i przetwórstwo żywności. Kolejne możliwości wiążą się z prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych oraz sektorami bankowym, ubezpieczeń i energetyki. Zachętę dla eksporterów stanowi zwolnienie z opłat celnych oraz podatku VAT na usługi i dobra importowane lub zakupione lokalnie, które zostaną bezpośrednio wykorzystane do realizacji inwestycji.